Terug naar hoofdinhoud
Werklijn

Hulp voor gemeenten bij digitalisering van gebiedsontwikkeling

Van een startbesluit tot het verlenen van vergunningen: bij gebiedsontwikkeling zijn veel besluiten nodig. Elk besluit vraagt om betrouwbare informatie. Maar door de grote hoeveelheid gegevens, de verschillende opgaven en de vele betrokken partijen is dat niet altijd eenvoudig.

Digitale instrumenten, zoals digital twins en AI, kunnen helpen om de juiste keuzes te maken. Maar hoe pak je dat aan? De werklijn ‘Digitalisering van de ruimtelijke planketen’ ondersteunt gemeenten hierbij. Arjan Spruijt, coördinator Gebiedsontwikkeling bij DMI en een van de coördinatoren van de Samenwerkingsagenda, vertelt hoe.

Waarom digitalisering nodig is bij gebiedsontwikkeling

Naast zijn functie binnen DMI is Arjan trekker van deze werklijn. Samen met een aantal koplopergemeenten werkt de Samenwerkingsagenda aan de landelijke ambitie om gebiedsontwikkeling verder te digitaliseren. “Informatie is nu vaak versnipperd, waardoor betrokken partijen vanuit een verschillend startbeeld aan de slag gaan. Dat heeft later in het proces gevolgen. Gebiedsontwikkelingen duren daardoor vaak onnodig lang, onderzoeken moeten soms dubbel worden uitgevoerd en er ontstaan misverstanden tussen betrokken partijen. Een gedeelde informatiebasis met betrouwbare gegevens maakt dan echt het verschil. Die leidt tot snellere processen, betere besluitvorming en betere samenwerking. Digitalisering speelt daarbij een belangrijke rol”, aldus Arjan.

Arjan Spruijt

Wat omvat een digitale basis voor gebiedsontwikkeling?

Samen met anderen werkt Arjan aan een referentieproces voor gebiedsontwikkeling. Dit kan alle betrokkenen een gezamenlijk uitgangspunt bieden. “Elke gebiedsontwikkeling is anders, maar de hoofdlijnen van het proces zijn overal hetzelfde. We zetten alle stappen om van plan naar uitvoering te komen op een rij. Vervolgens brengen we de relatie tussen besluiten, informatiebehoeften, benodigde gegevens en analyses in kaart. Zo wordt duidelijk welke informatie op welk moment nodig is en waar die te vinden is.”

Een digitale basis is daarbij onmisbaar. Die bestaat uit drie onderdelen:

  • Een gebiedsdossier: opgeslagen gegevens als fundament voor besluitvorming. Denk aan de plangrens, eigendomssituaties, locaties van kabels en leidingen, bestemmingsplannen enzovoort.
  • Een digital twin: een visualisatie van gegevens uit het gebiedsdossier in een 3D-gebiedsmodel.
  • Gecontroleerde toegang tot gegevens voor alle betrokken partijen, zoals adviseurs en ontwikkelaars.

Hoe realiseren gemeenten een digitale basis?

Gemeenten bevinden zich in verschillende stadia van digitalisering. De ene gemeente werkt bijvoorbeeld al intensief met een digital twin, terwijl de andere net de eerste stappen zet. De Samenwerkingsagenda wil bereiken dat alle deelnemende gemeenten binnen twaalf tot achttien maanden beschikken over een digitale basis. Arjan: “We willen eerst afspraken maken met de eerste gebieden. Daarbij kijken we niet alleen naar de besluiten die gemeenten moeten nemen, maar ook naar de digitale modules die daarvoor nodig zijn. Het is belangrijk dat gemeenten hun behoeften op een herhaalbare en opschaalbare manier formuleren. Dat maakt het ook voor softwareleveranciers interessant. Een uniforme werkwijze bij gemeenten helpt immers om een markt voor toepassingen te ontwikkelen die door heel Nederland kunnen worden ingezet.”

Een voorbeeld daarvan is MiniGIM. Het Mini GebiedsInformatieModel brengt ruimtelijke, technische, milieutechnische en financiële gegevens samen in een heldere checklist. Zo ontstaat in een vroeg stadium van een ontwikkeling overzicht van mogelijke risico’s, bijvoorbeeld op het gebied van bodem, water en geluid. Meerdere softwareleveranciers werken momenteel aan de integratie van MiniGIM in hun dienstverlening.

Welke ondersteuning biedt de werklijn?

De Samenwerkingsagenda helpt gemeenten en ketenpartners om digitalisering in gebiedsontwikkeling toe te passen en verder op te schalen. Naast het gezamenlijke referentieproces biedt de werklijn:

  • Ondersteuning bij het inrichten van een digitaal gebiedsdossier, het ontwikkelen en gebruiken van een digital twin en het betrouwbaar delen van gegevens, onder meer met standaardovereenkomsten voor datadeling en landelijke technische standaarden.
  • Gebiedscoördinatoren die gemeenten helpen bij het bepalen van een digitale aanpak die past bij de planfase. Ook verbinden zij vragen aan beschikbare kennis, instrumenten en expertise.
  • Gezamenlijke ontwikkeling en implementatie van digitale toepassingen door gemeenten en marktpartijen, waaronder MiniGIM en digitale vergunningverlening. Wat lokaal werkt, wordt landelijk herbruikbaar gemaakt.
  • Meet-ups onder leiding van communitymanager Wouter Heijnen, die digitale bouwstenen en praktijkvoorbeelden inzichtelijk maken.
  • Bijeenkomsten om de kennis over digitalisering in gebiedsontwikkeling te versterken (zie onderaan dit artikel).

Binnen de werklijn werken partijen als DMI, Geonovum, digiGO, Zicht op Nederland en het Nationaal Expertisecentrum Woningbouw samen.

Digitalisering in de praktijk: Spoordok in Leeuwarden

Arjan merkt dat gemeenten steeds enthousiaster worden over digitalisering in gebiedsontwikkeling. Dat is volgens hem logisch. “Digitalisering heeft zich binnen meerdere domeinen natuurlijk allang bewezen. We maken er, zowel zakelijk als privé, allemaal op de een of andere manier gebruik van. Waarom zou je dat dan binnen gebiedsontwikkeling niet doen? De voordelen van een sneller proces, betere besluitvorming en samenwerking zijn evident.”

De gebiedsontwikkeling van Spoordok in Leeuwarden is daarvan een goed voorbeeld, zie de afbeelding hier onder. De Friese hoofdstad heeft de digitale basis, inclusief een digital twin, op orde. Daardoor is het onder meer mogelijk om vooraf de effecten van ontwerpbeslissingen door te rekenen. Maar er is meer, aldus gemeentelijk programmamanager Albert van Holthoon: “Het is bij gebiedsontwikkelingen ingewikkeld om complexe vraagstukken goed op tafel te krijgen bij de gemeenteraad. Dan helpt het enorm om de ontwikkeling te kunnen visualiseren en aan de hand daarvan het verhaal te vertellen. Dat maakt het een stuk transparanter.”

Gebiedsontwikkeling van Spoordok Leeuwarden

Concrete afspraken over digitalisering per gebied

De komende periode maken Arjan en zijn collega’s met deelnemende gemeenten en ketenpartners per gebied concrete afspraken over de inzet van digitalisering in het planproces. Daarbij leggen ze vast welke digitale instrumenten worden ingezet, hoe partijen gegevens delen, welke landelijke standaarden en samenwerkingsvoorwaarden gelden en wie waarvoor verantwoordelijk is. Arjan Spruijt: “Zo verbinden we de digitale basis aan de concrete uitvoering op locatie en zorgen we ervoor dat oplossingen ook elders toepasbaar zijn.”

Wil je jouw gebiedsontwikkeling ook een boost geven met digitalisering? Kom dan naar onze bijeenkomsten! Op 27 oktober 2026 organiseren we voor deelnemende gemeenten de werkplaats ‘Concreet aan de slag met de Digitale Basis’. Op 2 december 2026 gaan we verder met de resultaten daarvan tijdens de DMI-dag ‘De kunst van ruimte maken’.